Þolir þjóðfélagið ekki að farið sé að lögum? Núna keppast allir við að koma með alls kyns túlkanir á því hvað Hæstiréttur sagði ekki í dómi sínum. Alls kyns pótintátar eru með leiðir til að milda dóminn eða fara fram hjá honum. Dómurinn var afdráttarlaus. Gengistryggð lán eru ólögleg!

Bankarnir toppa hins vegar allt og láta eins og enginn dómur hafi verið kveðinn upp. Ha, hvaða dómur? Var verið að flauta? Það er viðmótið hjá þeim. Í sérstakri tilkynningu frá Arion banka eftir dóminn sagði t.d. að það væri mat lögfræðinga bankans að lánasamningar hans væru löglegir en að bankinn ætlaði að vísu að kynna sér dóminn aðeins betur.

Er nema von að blásaklaus almenningur spyrji sig í hvaða vakúmpakkaða hrokaheimi lögfræðingar bankanna lifa. Bankarnir halda svo áfram eins og ekkert hafi í skorist við að hamast á fyrirtækjum sem eru með gengistryggð lán.

Hæstiréttur sagði ekki hvað tæki við og hvernig ætti að fara með þessa lánasamninga eftir dóminn. Hann dæmdi gengistrygginguna ólöglega – ekkert annað. Ekki lágu samningsvextina. Hann á þá eftir að dæma þá ólöglega eftir ný málaferli.

Gylfi Magnússon viðskiptaráðherra sagði fyrst eftir dóminn að hann gæti haft jákvæð áhrif á efnahagslífið í heild. Takið eftir: Jákvæð áhrif! Hann var ekki fyrr búinn að sleppa orðinu en að Már Guðmundsson kippti honum upp í rétta vagninn.

Gylfi sagðist þá deila þeirri skoðun sinni með Má að fjármálakerfið gæti ekki staðið undir sér ef standa ætti við 3% samningsvexti í lánasamningunum og afnema gengistrygginguna.

Gylfi bætur um betur og segir að það sé „fjarstæðukennd niðurstaða“ að halda því fram að vextir í lánasamningum, sem dæmdir hafi verið ólöglegir, geti gilt. Hann segir að fyrst lánin séu ólögleg séu vextirnir það líka. Allur pakkinn.

Hvernig veit hann það? Hæstiréttur segir ekkert um það. Eru samningsbundnir vextir í lánasamningum allt í einu orðnir ólöglegir? Gylfi gefur sér það og að þar með taki vextir Seðlabankans gildi í samningunum.

Er nema von að allir spyrji hvernig herskari lögfræðinga hjá bönkum og eignaleigum datt í hug að útbúa lánapappíra með gengistryggingu þegar það var kolólöglegt. Hvernig fór þetta í gegnum Fjármálaeftirlitið? Hvers vegna sagði enginn þingmaður, sem samþykkti lögin, neitt?

Ýmsum kann að finnast það skrítið að lántakendur, sem skrifuðu undir lánin og tóku lánin vegna væntinga um hagstæð kjör, þurfi ekki að standa við gerða samninga – líkt og aðra samninga – og firra sig þannig ábyrgð. Það er verðmæt spurning. En það þýðir ekki að staglast á því. Á að láta lántakendur standa við ólöglegt athæfi – borga ólögleg lán? Það ætti frekar að spyrja sig hvort ekki séu stórfelld skaðabótamál í uppsiglingu fyrir lögbrot við gerð þessara lána.

Eru lántakendur gengistryggðu lánananna haldnir græðgisvæðingu? Þeir virðast alltaf vera að græða. Fyrst græddu þeir þegar gengi krónunnar var þeim hagstætt og núna þegar gengið er þeim óhagstætt? Kannski, segir einhver. En það breytir ekki niðurstöðu dómsins. Það þýðir ekki að berja hausnum við steininn; gengistryggingin er ólögleg.

Þeir Gylfi og Már eru fljótir að benda á ríkissjóð og skattgreiðendur sem lausn. Þeir eiga að standa undir pakkanum - og það án dóms og laga. Ég hef sagt það áður, að ég öfunda þennan skattborgara sem allir eru að tala um, það er ríkur maður sem virðist eiga sand af seðlum.

Þeim Gylfa og Má finnst sömuleiðis eðlilegt að íslenskir skattgreiðendur borgi Icesave – og aftur; án dóms og laga. Enginn lagabókstafur er fyrir þeirri greiðslu.

Dario Fo-leikritið er ekki búið. Gylfi segir við Morgunblaðið að stjórnin hafi  verið búin að undirbúa sig fyrir dóminn og dregið úr áhættunni með því að koma tveimur bankanna úr höndum ríkisins og yfir á erlendu kröfuhafana.

Steingrímur J. talar ekki alveg á sömu nótum og Gylfi og Már og segir enga bráðahættu á ferðum eftir dóminn en allt ráðist samt af „því hvernig málið vinnst“, innstæður séu enn tryggðar og unnið sé að efnahagslegum stöðugleika.

Fínt, innstæður eru  tryggðar. Fjármagnseigendur með allt sitt á þurru. Það er sjónarmið gamla kommúnistans. Það er allt á sömu bókina lært.

Þegar bankarnir hrundu þá var byrjað á því að gulltryggja innstæðueigendur. Lausnin var að láta lántakendur byggja upp eigið fé nýju bankana. Einhver verður að borga og endurreisa bankana, sagði Gylfi fyrir nokkrum mánuðum þegar rætt var við hann um að afnema verðtryggingu með því að festa vísitöluna og afskrifa lán jafnt hjá öllum í þjóðfélaginu.

Snilldin. Einhverjir verða að borga. Jú, nýju bankarnir drógu lánin úr gömlu bönkunum yfir til sín á hálfvirði en ætluðu að rukka gengistryggðu lánin með þrefaldri hækkun og verðtryggðu lánin með tvöfaldri hækkun á næstu árum. Það átti að byggja eigið féð upp með mismuninum.

Fyrirsjáanlegt var að bankarnir þyrftu að afskrifa mikið af lánum hjá þeim sem stæðu illa og treysta á þá skilvísu, hvort heldur þeir væru með gengistryggð lán eða verðtryggð lán.

Þið þarna skilvísu skuldarar: Þið eruð ríkasta fólkið og eigið að endurreisa bankakerfið og halda innstæðueigendum uppi og tryggja peningana þeirra.

Eru bankarnir í bobba eftir dóminn? Ekki segja þeir sjálfir að svo sé. En ef svo er, hvers vegna gera þeir ekki það sem þeir segja viðskiptavinum sínum að gera, t.d. að hagræða, trappa sig niður, selja fyrirtæki og aðrar eignir og fjármagna þá sölu í leiðinni. Eru bankarnir ekki snillingar í að segja fyrirtækjum í vandræðum til? Og hvernig væri að draga úr fyrirtækja-kommúnismanum?

En hver er svo niðurstaðan af dómi Hæstaréttar? Út af með dómarann!

Jón G. Hauksson
jgh@heimur.is